جستجو آ ا ب پ ت ث ج چ ح
خ د ذ ر ز ژ س ش ص ض ط ظ
ع غ ف ق ک گ ل م ن و ه ی

۱۴۰۵ اردیبهشت ۲۵, جمعه

هربرت پنزل

گردآوری از: مهدیزاده کابلی

‌‌شرح‌ حال‌ و آثار

هربرت پنزل



فهرست مندرجات

.



هربرت پنزل
هربرت پنزل

هربرت پنزل (Herbert Penzl)، زبان‌شناس اتریشی ـ آمریکایی، و نویسنده‌ای​ کتاب «دستور زبان پشتو؛ بررسی توصیفی گویش قندهار، افغانستان» (A Grammar of Pashto: A Descriptive Study of the Dialect of Kandahar, Afghanistan) است.

زندگی‌نامه هربرت پنزل

هربرت پنزل (زاده‌ی ۲ سپتامبر ۱۹۱۰ در نویفلدنِ اتریش علیا ـ درگذشته‌ی ۱ سپتامبر ۱۹۹۵ در برکلی) زبان‌شناس، ژرمنیست و استاد دانشگاه آمریکاییِ اتریشی‌تبار بود.[۱]

او پس از اخذ دیپلوم متوسطه در سال ۱۹۲۹ در وین، از سال ۱۹۲۹ تا ۱۹۳۲ و سپس از ۱۹۳۴ تا ۱۹۳۵ در دانشگاه وین به تحصیل زبان و ادبیات آلمانی و انگلیسی پرداخت. در فاصله‌ی این دو دوره، مدتی را نیز برای ادامه‌ی تحصیل در دانشگاه براون در شهر پراویدنسِ ایالت رود آیلند گذراند.

پنزل در سال ۱۹۳۵ آزمون صلاحیت تدریس در مکاتب متوسطه را سپری کرد و زیر نظر کارل لویک موفق به دریافت درجه‌ی دکترای فلسفه (دکتری) شد. پس از یک سال فعالیت در آموزش‌وپرورش، در سال ۱۹۳۶ به ایالات متحده‌ی آمریکا مهاجرت کرد[۲] و در آغاز به‌عنوان دستیار پژوهشی در کالج راکفوردِ ایالت ایلینوی مشغول به کار شد.

او از سال ۱۹۳۸ تا ۱۹۵۰ به‌عنوان استادیار در دانشگاه ایلینوی در اوربانا تدریس کرد. این دوره با فعالیت او در بخش اطلاعات و آموزش ارتش ایالات متحده در نیویورک، میان سال‌های ۱۹۴۳ تا ۱۹۴۵، وقفه یافت. پنزل در سال ۱۹۴۴ تابعیت آمریکا را به دست آورد.

وی از سال ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۳ استاد زبان و ادبیات آلمانی در دانشگاه میشیگان بود و سپس تا زمان بازنشستگی‌اش در سال ۱۹۷۹ در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی تدریس کرد.

هربرت پنزل، افزون بر پژوهش‌هایش در زمینه‌ی زبان‌شناسی تاریخی، واج‌شناسی و دستور زبان، به زبان پشتو نیز علاقه‌مند بود. او در سال‌های ۱۹۴۸ و ۱۹۴۹ برای انجام پژوهش مدتی را در افغانستان سپری کرد.[۳]

۲هربرت پنزل و پژوهش‌های او درباره‌ی زبان پشتو

هربرت پنزل افزون بر پژوهش‌های گسترده‌اش در زبان‌شناسی تاریخی و زبان‌های ژرمنی، سهم مهمی نیز در مطالعات زبان پشتو بر جای گذاشت. او در سال‌های ۱۹۴۸–۱۹۴۹ در چارچوب برنامه‌ی پژوهشی فولبرایت مدتی را در افغانستان سپری کرد و حاصل این اقامت علمی، دو اثر مهم درباره‌ی زبان پشتو بود که هنوز هم در شمار منابع معتبر پژوهشی این زبان قرار دارند.

پشتو زبانی است که دست‌کم ۴۰ میلیون نفر در جنوب و شرق افغانستان و نیز در ایالت سرحد شمال‌غربی پاکستان به آن سخن می‌گویند. برآورد شمار گویندگان این زبان میان ۴۰ تا ۶۰ میلیون نفر متفاوت است؛ رقمی که پشتو را در شمار زبان‌های پرگویش جهان قرار می‌دهد.

برخی منابع، پشتو را از لحاظ شمار گویندگان، بیستمین زبان جهان دانسته‌اند، در حالی‌که منابع دیگر آن را در جایگاه سی‌وپنجم قرار می‌دهند. با این همه، در بسیاری از منابع حتی نامی از این زبان برده نمی‌شود. به نظر می‌رسد پشتو، جز در میان کسانی که با آن سروکار دارند، همچنان تا حد زیادی ناشناخته باقی مانده است.

بنابراین، با وجود آن‌که زبان پشتو یکی از زبان‌های مهم حوزه‌ی فرهنگی افغانستان و منطقه به‌شمار می‌رود و میلیون‌ها گوینده دارد، تا نیمه‌ی قرن بیستم کمتر مورد توجه زبان‌شناسان غربی قرار گرفته بود. در چنین فضایی، پژوهش‌های هربرت پنزل از نخستین تلاش‌های علمی و روشمند برای توصیف ساختار دستوری و ویژگی‌های گویشی زبان پشتو به‌شمار می‌رفت؛ به‌ویژه آن‌که او توجه خود را بر گویش قندهاری، یکی از گویش‌های بنیادین و ادبی پشتو، متمرکز ساخته بود.

مهم‌ترین اثر او در این زمینه کتاب: «دستور زبان پشتو؛ بررسی توصیفی گویش قندهار، افغانستان» (A Grammar of Pashto: A Descriptive Study of the Dialect of Kandahar, Afghanistan) است که نخستین‌بار در سال ۱۹۵۵ توسط شورای آمریکایی انجمن‌های علمی در واشنگتن منتشر شد. این کتاب پژوهشی توصیفی درباره‌ی ساختار آوایی، صرفی و نحوی گویش قندهاری زبان پشتو است و از آثار جامع و معتبر در زمینه‌ی زبان پشتو و از نخستین دستورهای علمی مدرن این زبان در جهان غرب - و به‌ویژه گویش قندهاری آن - به‌شمار می‌رود.

اثر مهم دیگر او: «گزیده‌ای برای خواندن زبان پشتو» (A Reader of Pashto) است که به‌منظور آموزش و آشنایی با متون و ساختار زبان پشتو تدوین شد و چاپ دوم آن در سال ۱۹۶۵ توسط انتشارات دانشگاه میشیگان انتشار یافت. این کتاب مجموعه‌ای از متن‌های پشتو را همراه با توضیحات و یادداشت‌های آموزشی در اختیار پژوهشگران و زبان‌آموزان قرار می‌داد و نقش مهمی در معرفی علمی زبان پشتو در محیط‌های دانشگاهی غرب ایفا کرد.

پژوهش‌های هربرت پنزل، افزون بر ارزش زبان‌شناختی، از این جهت نیز اهمیت دارند که در دوره‌ای انجام شدند که مطالعات علمی درباره‌ی زبان‌ها و گویش‌های افغانستان هنوز بسیار محدود بود. آثار او از نخستین منابع دانشگاهی‌اند که زبان پشتو را با رویکرد زبان‌شناسی نوین بررسی کردند و بدین‌سان جایگاهی مهم در تاریخ پشتوشناسی معاصر دارند.

۳آثار

مهم‌ترین اثر هربرت پنزل در زمینه‌ی زبان‌شناسی عبارت‌اند از:

    • «اوملاوت و اوملاوت ثانوی در آلمانیِ عالیِ کهن». در: Language، جلد ۲۵، شماره‌ی ۳، ۱۹۴۹، صص. ۲۲۳–۲۴۰.

    • «دستور زبان پشتو؛ بررسی توصیفی گویش قندهار، افغانستان». شورای آمریکایی انجمن‌های علمی، واشنگتن دی.سی، ۱۹۵۵.

    • «گزیده‌ای برای خواندن زبان پشتو». چاپ دوم، انتشارات دانشگاه میشیگان، اَن‌آربر، ۱۹۶۵.

    • «واج‌ها در گویش آلمانیِ آلِمانیِ نوترکر». در: فریتیوف آندرسن راون (ویراستار)، مطالعات ژرمنی در بزرگداشت ادوارد هنری زِهرت، انتشارات دانشگاه میامی، کورال گیبلز، فلوریدا، ۱۹۶۸، صص. ۱۳۳–۱۵۰.

    • «آواشناسی تاریخی زبان آلمانی». انتشارات هویبر، مونیخ، ۱۹۶۹.

    • «نظام‌های آوایی و دگرگونی آواها در گویش‌های آلمانیِ عالیِ کهن». انتشارات هویبر، مونیخ، ۱۹۷۱.

    • «روش‌های زبان‌شناسی ژرمنی» )= ساختارهای زبانی، مجموعه‌ی الف، جلد ۱). انتشارات نیمایر، توبینگن، ۱۹۷۲. شابک: 3-484-60028-4.

    • (با همکاری مارگا رایس و جوزف بی. وویلس): «مسائل واج‌شناسی تاریخی» (= مجله‌ی گویش‌شناسی و زبان‌شناسی، ضمیمه‌ها، جلد ۱۲). اشتاینر، ویسبادن، ۱۹۷۴. شابک: 3-515-01942-1.

    • «از ژرمنی آغازین تا آلمانی نوین؛ یک واج‌شناسی تاریخی» (= مبانی مطالعات ژرمنی، جلد ۱۶). اریش اشمیت، برلین، ۱۹۷۵. شابک: 3-503-00790-3.

    • «آلمانی نوین آغازین» (= مجموعه‌ی درسی مطالعات ژرمنی، جلد ۹). لانگ، فرانکفورت ام ماین، ۱۹۸۴. شابک: 3-261-03204-9.

    • «آلمانیِ عالیِ کهن» (= مجموعه‌ی درسی مطالعات ژرمنی، جلد ۷). لانگ، برن، ۱۹۸۶. شابک: 3-261-04058-9.

    • «آلمانی میانه؛ درآمدی بر گویش‌ها» (= مجموعه‌ی درسی مطالعات ژرمنی، جلد ۸). لانگ، برن، ۱۹۸۹. شابک: 3-261-03853-5.

    • (با همکاری مارگارت آستین هال): «زبان انگلیسی؛ تاریخ یک زبان بر پایه‌ی متون از سال ۳۵۰ تا ۱۹۹۲: از ژرمنی شمال‌باختری تا انگلیسی نوین» (= مجموعه‌ی درسی مطالعات ژرمنی، جلد ۸۲). لانگ، برن، ۱۹۹۴. شابک: 3-906751-79-1.



۴یادنامه
    • ایرمنگارد راوْخ (ویراستار): روش زبان‌شناختی؛ مجموعه مقالاتی در بزرگداشت هربرت پنزل (= Ianua Linguarum، مجموعه‌ی بزرگ، جلد ۷۹). موتون، لاهه، ۱۹۷۹. شابک: 90-279-7767-4.


[▲] يادداشت‌ها

يادداشت ۱: اين مقاله برای دانش‌نامه‌ی آريانا توسط مهدیزاده کابلی ارسال شده است.


[▲] پی‌نوشت‌ها

[۱]- هربرت پنزل. در: ویلفرید کورشنر (ویراستار)، راهنمای زبان‌شناسان، جلد ۲، انتشارات نار، توبینگن، ۱۹۹۴، شابک: 3-8233-5000-5، صص. ۶۹۴–۶۹۵. (همراه با اطلاعات زندگی‌نامه‌ای، فهرست آثار و تصویر).
[٢]- اوتس ماس، «پنزل، هربرت». در: پیگرد و مهاجرت زبان‌شناسان آلمانی‌زبان، ۱۹۳۳–۱۹۴۵
[٣]- رابرت ال. کایز، «هربرت پنزل ۱۹۱۰–۱۹۹۵». در: مجله‌ی آمریکایی زبان‌شناسی و ادبیات ژرمنی، جلد ۷، شماره‌ی ۲، ۱۹۹۵، صص. ۲۴۷–۲۴۹


[▲] جُستارهای وابسته

□


[▲] سرچشمه‌ها

□ Penzl, Herbert. In: Wilfried Kürschner (Hrsg.): Linguisten-Handbuch. Bd. 2. Narr, Tübingen 1994, ISBN 3-8233-5000-5
□ Utz Maas: Penzl, Herbert. In: Verfolgung und Auswanderung deutschsprachiger Sprachforscher 1933–1945
□ Robert L. Kyes: Herbert Penzl 1910–1995. In: American Journal of Germanic Linguistics & Literatures, Bd. 7, H. 2, 1995


ارسال شده توسط مهديزاده کابلی