۱۳۸۸ شهریور ۷, شنبه

رُستَم‌التَواریخ

رُستَم‌التَواریخ نام کتابی است نوشته شخصی به نام محمدهاشم، متخلص به آصف و ملقب به رستم‌الحکما[۱] که به بازگویی رویدادهای سالهای پایانی پادشاهی صفویان تا زمان زندگی خود نویسنده که آغاز روزگار قاجار بود، می‌پردازد. نسخه اصلی این کتاب در موزه‌ای در کشور آلمان نگهداری می‌شود. جای جای این کتاب، خواننده با نمونه خوشـنویسـی و شـعر سـرایی نویسنده کتاب روبه‌رو می‌شـود.[٢]

کتاب‌شناسی

محمدهاشم، متخلص به آصف و ملقب به رستم‌الحکما و صمصام‌الدوله[٣]، متولد حدود ۱۱۴۵ هجری قمری است[۴]، در کنار ساير تأليفات ديگری که دارد، از جمله ديوان شعری به نام گلشن، مؤلف کتاب تاريخی "رستم‌التواريخ" نيز است.

کتاب "رستم‌التواريخ"، با يک فصل مقدماتی آغاز می‌شود و در ابتدای بخش اصلی کتاب، وقايع بسيار مهم دورۀ سلطان حسين صفوی، از اوضاع دربار، فساد زمان وی، مسايلی که منجر به اتحاد افغانها با هم عليه حاکميت صفوی شد، تا چيرگی شاه محمود افغان و سپس شاه اشرف افغان بر ايران، به تفصيل ياد می‌گردند. سپس چگونگی قدرت‌يابی نادر و سلطنت شاه تهماسب دوم صفوی و سلطنت نادر افشار و کريم خان زند آورده می‌شوند. در دورۀ کريم خان زند، شورش‌های متعدد به‌تصوير در می‌آيند. آنگاه جانشينان کريم خان، تا جنگ‌هايی که منجر به تشکيل سلسلۀ قاجاريه و روی‌کار آمدن آقامحمد خان قاجار و سپس فتح‌علی شاه شد، توضيح داده می‌شوند.

اما در کنار ذکر وقايع بسيار مهم سياسی که مؤلف، شاهد اکثر قريب به‌اتفاق آن‌ها بوده، ويژگی عمدۀ اين کتاب، شرح بسيار دقيق نکات جالب اجتماعی است، نظير: دربار سلطان حسين صفوی، اسامی باشان (بزرگان) و پهلوانان آن زمان، قيمت انواع کالا، ... و القاب شاهزادگان زمان فتح‌علی شاه قاجار که قطعاً از جهت محققان تاريخ اجتماعی بس سودمند توانند بود.[۵]

افزون بر اين، آنچه از نظر اخلاق اجتماعی مهم به‌نظر می‌رسد، كتاب تاريخی "رستم‌التواريخ" گوياترين سند از سقوط اخلاقی جامعه ايران در دوران حكومت صفويهاست. تا جايی كه حتی ديپلمات‌ها و سفرای خارجی هم از تجاوز جنسی در امان نبودند. در این کتاب به روشنی در مورد لواط (همجنس‌گرايی يا بچه‌بازی)، آدمخواری، زن ستیزی ترکان، تجاوز به ناموس و حیثیت زنان و مردان در روز روشن و وسط خیابان توسط ارازل ترک سخن گفته می‌شود.[٦]


يادداشت‌ها



يادداشت ۱: اين مقاله برای دانشنامۀ آريانا توسط مهديزاده کابلی برشتۀ تحرير درآمده است.


پيوست‌ها



پيوست ۱:
پيوست ٢:
پيوست ۳:
پيوست ۴:
پيوست ۵:
پيوست ۶:



پی‌نوشت‌ها


[۱]- اين لقب از سوی پدر به‌وی داده شد.
[۲]- افشين، یک سند تاریخی، وبگاه پان‌ترکان را از ایران بیرون کنیم
[۳]- اين لقب از سوی فتح‌علی شاه قاجار به‌وی داده شد.
[۴]- به‌گفتۀ خودش که "اين رستم‌التواريخ را از سن چهارده سالگی تا بيست سالگی، به‌تدريج، مسوده نمودم و در سن هفتاد سالگی، با محلقات و منضمات، جرح و تعديل و جمع‌آوری نمودم و نوشتم... تمام شد اين کتاب در وسط شهر محرم‌الحرام سنۀ ۱۲۱۵ هجری قمری."
[۵]- پيشگفتار مصحح (دکتر ميترا مهرآبادی) کتاب رستم‌التواريخ، تهران: دنيای کتاب، چاپ اول، ۱۳۸۲ خورشيدی، صص ٧ و ۸
[۶]- یک سند تاریخی


جُستارهای وابسته






منابع


رستم الحکما، محمدهاشم آصف، رُستَم‌التَواریخ، تصحيح دکتر ميترا مهرآبادی، تهران: دنيای کتاب، چاپ اول، ۱۳۸۲ خورشيدی
وبگاه اينترنتی پان‌ترکان را از ایران بیرون کنیم


پيوند به بیرون








<برگشت به بالا><گفت و گو و نظر کاربران در بارهٔ مقاله>