۱۳۸۹ فروردین ۱۲, پنجشنبه

ائيرينه ويجه

از: مهديزاده کابلی


فهرست مندرجات


ائيرينه ويجه (Airyana Vaedja) در ونديداد نخستين سرزمينی توصيف شده است که اهورامزدا آفريد[۱] و در اوستا خاستگاه آريايی‌ها[٢] و زادگاه زرتشت است[٣] که به‌رغم اختلاف زياد دربارۀ جايگاه آن، براساس نظر بسياری از خاورشناسان غربی در شمال افغانستان امروزی موقعيت داشت.[۴]


[] واژه‌شناسی

ائيرينه ويجه که به‌صورت‌های ائيرينه ويجينگه (به‌زبان اوستايی: Airiana-Vaejangha)، آریانا ویگو، ارانوج (به زبان پارسی ميانه: Eranveg) و ايرانويچ (به زبان فارسی دری: Eran-Veg) نيز آمده است[۵]، اسم مرکب از دو واژۀ "ائيرينه" و "ويجه" به‌معنای زادگاه يا منشأ و خاستگاه آريايی‌هاست.[٦] اگرچه "بخش اول این واژه همان "ائیرینه" (به‌معنای آریایی) است؛ اما بخش دوم آن که "ویجه" می‌باشد، سخن‌های بسیاری را در خود جای داده است. در سانسکریت واژه "ویجه" موجود است که "تخم و نژاد" معنی می‌دهد. خاورشناسان بر این باورند که کل این واژه در زبان فارسی امروزی به‌معنای "نژاد آریایی" است. ولی در واقع، "ائیرینه ویجه" به سرزمينی گفته می‌شود، که برای نخستين‌بار قوم آريايی در آن ساکن شدند."[٧] چنان که در منابع به‌جا ماندۀ پهلوی آمده: "اورمزد گاو يکتا آفريده را در ايرانويج (سرزمين اصلی آريايی‌ها) در ميان جهان و در کنار رود اساطيری دايتی خوب (رود آمو)، در ساحل راست آن (که امروزه کشور تاجيکستان موقعيت دارد) آفريد و گيومرث (نخستين انسان يا پيش نمونه) را در ساحل چپ آن (شمال افغانستان کنونی)."

دو تن از مورخان نامدار افغانستان معاصر در اين باره سخن گفته‌اند. نخست استاد احمدعلی کهزاد چنين نوشته است:

    "اين اسم مرکب از دو کلمه است: يکی "ايريا" و ديگر "ويجه". "ايريا" همان کلمۀ "آريا" است... و "ويجه" کلمه‌ای است که به‌جای "ورته" يا "ورشه" بيان آمده و در معنا با کلمۀ "ويجه" فرق ندارد؛ زيرا "ويجه" هم مسکن و جای معنا دارد و معنای واژۀ مرکب "ايريانا ويجه" مانند "آريا ورته" مسکن آريا می‌شود.

    همانطوری که کلمۀ "ورته" يا "ورشه" تا امروز در پشتو به‌صورت "ورشو" به‌معنای "چراگاه" به‌جا مانده، واژۀ "ويجه" هم تاکنون شکل، تلفظ و معنای خود را حفظ کرده است و در ميان پشتون‌های ارغنداب به‌معنای "جای" و "مسکن" کاربرد دارد."[٨]

و ديگر علامه عبدالحی حبيبی که به گفته او واژۀ "ويجه" در ترکيب "ائيرينه ويجه"، تاکنون در زبان پشتو، به‌صورت "اويجه" به‌معنای سرزمين و آرامگاه به‌کار می‌رود.[۹]


[] موقعيت جغرافيايی




[] ...




[] :



[] :



[] :



[] :



[] :



[] :



[] :



[] :







[۱٠]

[۱۱]
[۱٢]
[۱٣]
[۱۴]
[۱۵]
[۱٦]
[۱٧]
[۱٨]
[۱۹]
[٢٠]

[٢۱]
[٢٢]
[٢٣]
[٢۴]
[٢۵]
[٢٦]
[٢٧]
[٢٨]
[٢۹]
[٣٠]
[٣۱]
[٣٢]
[٣٣]
[٣۴]
[٣۵]
[٣٦]
[٣٧]
[٣٨]
[٣۹]
[۴٠]
[۴۱]
[۴٢]
[۴٣]
[۴۴]

[] يادداشت‌ها


يادداشت ۱: اين مقاله برای دانش‌نامه‌ی آريانا توسط مهديزاده کابلی برشتۀ تحرير درآمده است.



[] پيوست‌ها

پيوست ۱: مهديزاده کابلی، ائيرينه ويجه (براساس روايات کهن و نظريات ايران‌شناسان)
پيوست ٢:
پيوست ۳:
پيوست ۴:
پيوست ۵:
پيوست ۶:



[] پی‌نوشت‌ها

[۱]-
[۲]-
[۳]-
[۴]-
[۵]-
[۶]- رضی، هاشم، فرهنگ نام‌های اوستا، ج ۱، ص ۱٠٠
[٧]-
[۸]- کهزاد، محمدعلی، تاريخ افغانستان (تاريخ آريانا)، ج ۱، ص ۴۳
[۹]- حبيبی، عبدالحی، تاريخ مختصر افغانستان، ص ۸
[۱٠]-
[۱۱]-
[۱۲]-
[۱۳]-
[۱۴]-
[۱۵]-
[۱۶]-
[۱٧]-
[۱۸]-
[۱۹]-
[٢٠]-
[٢۱]-
[٢۲]-
[٢۳]-
[٢۴]-
[٢۵]-
[٢۶]-
[٢٧]-
[٢۸]-
[٢۹]-
[۳٠]-
[۳۱]-
[۳۲]-
[۳۳]-
[۳۴]-
[۳۵]-
[۳۶]-
[۳٧]-
[۳۸]-
[۳۹]-
[۴٠]-
[۴۱]-
[۴۲]-
[۴۳]-
[۴۴]-
[۴۵]-
[۴۶]-
[۴٧]-
[۴۸]-
[۴۹]-



[] جُستارهای وابسته







[] سرچشمه‌ها








[] پيوند به بیرون

[1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20]




[برگشت به بالا] [گفت و گو و نظر کاربران در بارهٔ مقاله]