۱۳۹۶ شهریور ۷, سه‌شنبه

حمله شوروی به افغانستان به روایت تصویر

از: Rare Historical Photos

جنگ در افغانستان

حمله شوروی به افغانستان ۱۹٧۹-۱۹٨۹


فهرست مندرجات

.



حمله شوروی به افغانستان به روایت تصویر

آخرین سربازان شوروی در حال خروج از افغانستان

جنگ شوروی در افغانستان (۱۹٧۹-۱۹٨۹ م)، به ۹ سال اشغال و درگیری اتحاد جماهیر شوروی در آن کشور به جهت پشتیبانی از دولت کمونیست جمهوری دموکراتیک افغانستان در برابر نیروهای مجاهدین افغان و داوطلبان خارجی عرب گفته می‌شود؛ جنگی که به «جنگ ویتنام شوروی» مشهور است. در ۳ دی ۱۳۵۸ (۲۴ دسامبر ۱۹۷۹) به فرمان لئونید برژنف رهبر شوروی سپاه چهلم این کشور وارد افغانستان شد در ٦ دی (۲۷ دسامبر)، ۷۰۰ نفر از نفرات شوروی در یونیفرم افغانی، شامل نیروهای ویژه کا گ ب و گ ار یو از گروه‌های آلفا و زینت، مراکز مهم دولتی، نظامی و ساختمان رادیو و تلویزیون در کابل به همراه هدف اصلی‌شان کاخ ریاست جمهوری تاج‌بیگ را تصرف کردند. در ساعت ۱۹:۰۰ عملیات نابودی مراکز ارتباطی کابل و فلج نمودن فرماندهی ارتش افغانستان توسط گروه زینت به فرماندهی کا گ ب آغاز شد و رئیس جمهور حفیظ‌الله امین، به‌دستور رهبر فرتوت شوروی و به اسم فرمان شورای مرکزی انقلابی افغانستان - بدون دادرسی - کشته شد.

اشغال افغانستان، در نهایت در دوران میخائیل گورباچف، آخرین رهبر این کشور، پایان یافت و عقب‌نشینی سربازان ارتش سرخ از افغانستان، در ۲۵ اردیبهشت ۱۳٦۷ (۱۵ می ۱۹۸۸) آغاز و آخرین گروه در ۲٦ بهمن ۱۳٦۷ (۱۵ فوریه ۱۹۸۹) از این کشور خارج شدند.

آن‌چه در زیر آمده، تصاویر نادر از حمله شوروی به افغانستان، بین سال‌های ۱۹٧۹ تا ۱۹٨۹ میلادی می‌باشد که توسط AP Photo تهیه و در سایت اینترنتی Rare Historical Photos به نشر رسیده است. این تصاویر، مروری مصور بر یورش نیروهای ارتش سرخ شوروی به افغانستان و شکست و بازگشت آنان از این کشور است.

سرزمین افغانستان از سال ۱۹٧۹ درگیر نبردی شد که به ۹ سال اشغال این کشور به‌دست نیروهای ارتش سرخ اتحاد جماهیر شوروی انجامید. این جنک بین نیروهای شوروی و مجاهدین افغان بود که برای سرنگونی رژیم دست‌نشانده‌ی شوروی به‌رهبری حزب دموکراتیک خلق افغانستان (PDPA) می‌جنگیدند. شوروی از دولت افغانستان حمایت می‌کرد، در حالی‌که شورشیان افغان از منابع گوناگون از جمله ایالات متحده آمریکا و پاکستان پشتیبانی می‌شدند. این جنگ، در واقع ثمره‌ی جنگ سرد دو ابرقدرت آمریکا و شوروی بود که هرگز به‌طور مستقیم باهم نجنگیدند.

دلایل واقعی تجاوز شوروی به افغانستان بسیار پیچیده است. در آن‌زمان شوروی خود را از نزدیک در محاصره‌ی دشمنان می‌دید. در غرب شوروی، اورپای غربی قرار داشت که توسط نیروهای ناتو، سلاح‌های هسته‌ای و پایگاه‌های نظامی آمریکایی اشباع شده بود. در جنوب شرق آن، چین بود که در سراسر مرزهای خود با شوروی، نزدیک به یک میلیون سرباز داشت. با این حال، روابط چین و شوروی بسیار تیره بود و چین، در سال ۱۹٧۹، به‌طور آشکارا در همکاری با ایالات متحده‌ی آمریکا بر ضد شوروی فعالیت می‌کرد.

در جنوب شوروی، نیز آمریکا متحدانی نظیر ترکیه، ایران، عراق و پاکستان داشت که در آن‌ها احتمال می‌رفت نیروها و موشک‌های آمریکایی مستقر شوند. اتحاد جماهیر شوروی از آسیبی‌که انقلاب ایران و حوادث پاکستان به مناسبات این‌ دو کشور با آمریکا می‌زد، بی‌خبر بود و حتی این حوادث را نیز موضع‌گیری آمریکا علیه خود می‌پنداشت. تنها کشوری‌که در مرزهای جنوبی شوروی، هیچ ارتباط واقعی با ایالات متحده آمریکا و چین نداشت، افغانستان بود. افغانستان روابط متعادل و نسبتاً محدود خود را هم با آمریکا و هم با شوروی حفظ کرده بود.

روابط افغانستان با اتحاد جماهیر شوروی شامل آموزش و پرورش طبقه‌ی نخبگان افغانستان (در رشته‌های نظامی، سیاسی، علمی و غیره) در دانشگاه‌های شوروی بود که در آن‌جا آن‌ها با کمونیسم آشنا و علاقه‌مند شدند. این بدان‌معنا است که بسیاری از نخبگان افغان ایدئولوژی سکولار کمونیستی را پذیرفتند. در حالی‌که اکثریت جمعیت افغانستان طرفدار اسلام و ارزش‌های قبیله‌ای بودند. به‌طور مثال، نخبگان طرفدار حقوق زن محسوب می‌شدند، در حالی‌که مردم به نقش سنتی روابط جنسیتی پای‌بند بودند.

در سال ۱۹٧٣ محمدداوود خان با کودتا قدرت را از ظاهرشاه گرفت؛ داوود به‌هیچ‌وجه کمونیست نبود، اما روابطی نزدیکی با کمونیست‌ها داشت، هم‌چنان‌که روابط مستحکم با جنبش‌های ناسیونالیستی پشتون برقرار کرد. این روابط از یک‌سو، اسلام‌گرایان را در افغانستان سخت ترساند و از سوی دیگر، پاکستان را نیز دچار تشویش نمود و این فرصت مناسبی بود که اسلام‌گرایان افغانستان به دامان پاکستان پناه ببرند. پاکستان در آن‌زمان در این هراس بود که اختلافات قومی ممکن است دولت پاکستان را از بین ببرد. این ترس پاکستان ناموجه نبود. این کشور در سال ۱۹٧۱، به‌سبب جنگ‌ داخلی، بنگلادیش را عملاً از دست داده بود. در این جنگ‌، کمک هند به نیروهای نامنظم بنگالی منجر به ایجاد جمهوری خلق بنگلادش (بنگال آزاد) مستقلی تحت رهبری شیخ مجیب‌الرحمن شد. روابط نزدیک هند و اتحاد جماهیر شوروی و هم‌چنین تقویت نیروهای چپ هوادار شوروی در افغانستان خطر بزرگی برای پاکستان تلقی می‌شد. از این‌رو، دولت پاکستان شروع به آموزش و مسلح‌کردن اسلام‌گرایان رادیکال برای براندازی حکومت محمدداوود کرد و آن‌ها را برای انجام شورش به افغانستان فرستاد. دولت داوود تا سال ۱۹٧۵، با این شورش‌ها مواجه بود. اما او که سیاستمدار کارکشته بود، توانست این شورش‌ها را مهار کند. اگرچه شورش‌گری بنیادگرایان مسلمان نافرجام ماند و آن‌ها که هنوز از دولت افغانستان ناراض بودند، گزینه‌ جز این نداشتند که سلاح‌های خود بر زمین بگذارند و به پاکستان فرار کنند. اما با این وجود، دولت محمدداوود را در موقعیت دشوار قرار گرفت. رژیم جمهوری او با یک جنک واقعی اما اعلام ناشده روبه‌رو شد. بنابراین، استراتژی پاکستان مبنی بر وارد آوردن فشار بر محمدداوود مؤثر واقع شد. او که زمانی قهرمان داعیه‌ی پشتونستان به‌شمار می‌آمد، ناگزیر شد با پاکستان راه مذاکره و سازش را در پیش گیرد. ولی نزدیکی با پاکستان و تحکیم روابط با ایران، اتحاد جماهیر شوروی را سخت نگران ساخت.

پنج‌سال پس از آن‌که محمدداوود با کودتا به‌قدرت رسبد، مناسبات او با شوروی به‌سردی گرایید و کودتای دیگری به‌دست حزب دموکراتیک خلق افغانستان رخ داد که او را از حکومت برکنار و جانش را گرفت؛ این کودتا زمینه‌ی حضور شوروی در افغانستان را فراهم کرد.

پرواز بالگرد ارتش افغانستان بر فراز ارتفاعات سالنگ، برای پشتیبانی از محموله‌ی شوروی در راه کابل. ٣٠ ژانویه ۱۹٨۹
جت‌های جنگی روس در فردوگاه قندهار در انتظار پرواز. ۵ فوریه ۱۹٨٠
سربازن و تانک ارتش شوروی در حومه کابل. ٧ ژانویه ۱۹٨٠
ساکنان کابل چند روز پس از تعین «ببرک کارمل» یکی از اعضای ارشد حزب دموکراتیک خلق به ریاست جمهوری این کشور در محوطه بیرونی زندان مرکزی کابل؛ چندی پس از اشغال افغانستان، شوروی «کارمل» را فراخواند و در تاریخ ۲۷ دسامبر سال ۱۹۷۹ پس از کشته شدن حفیظ‌الله امین به‌عنوان رئیس جمهور منصوب گردید.
فرار مردم غیرنظامی افغان به پیشاور. می ۱۹٨٠
چریک‌های مجاهد افغان در مناطق کوهستانی غرب این کشور آماده رویارویی با ارتش سرخ و قوای حکومتی. ژانویه ۱۹٨٠
گروهی از مجاهدان افغان پیش از رویارویی با قوای شوروی در حومه هرات. ٢٨ فوریه ۱۹٨٠
سربازان شوروی در مکانی نامعلوم آماده جابه‌جایی می‌شوند. آوریل ۱۹٨٨
مجاهدین افغان سوار بر اسب در روستاهای اطراف هرات. فوریه ۱۹٨٠
حرکت صف تانک‌های شوروی در افغانستان. فوریه ۱۹٨٠
جمعی از مجاهدین در شرق کابل. ٢۱ فوریه ۱۹٨٠
سربازان ارتش شوروی در حال رصد مواضع مجاهدین در مناطق کوهستانی. آوریل ۱۹٨٨
سرباز ارتش شوروی در حال فرار از آتش گلوله‌های مجاهدین در نزدیکی هرات. ۱٣ فوریه ۱۹٨٠
اسارت دو سرباز ارتش شوری در دست مجاهدین افغان در ولایت زابل. سپتامبر ۱۹٨۱
رژه‌ی خودروهای زرهی ارتش افغانستان در خیابان‌های کابل. ٢٧ آوریل ۱۹٨٣
بالگرد ساقط شده نیروهای دولتی افغانستان در دستان سربازان مجاهد. ژانویه ۱۹٨۱
ملاقات گروهی از مجاهدین افغان با رونالد ریگان در کاخ سفید. سپتامبر ۱۹٨٢
جیره غذایی مجاهد افغان با مارک امریکایی در ارتفاعات پکتیا. ژوئیه ۱۹٨٦
احمدشاه مسعود و جمعی از مجاهدین در شمال شرق افغانستان. سال ۱۹٨۴
تجهیزات جنگی امریکایی برای ساقط کردن بالگردهای ارتش شوروی در دست مجاهدین. ژانویه ۱۹٨٨
آموزش سیاسی کمونیستی به کودکان یتیم افغان در مدارس دولتی. ژانویه ۱۹٨٦
دو سرباز ارتش شوروی در فروشگاه‌های مرکز شهر کابل. اوریل ۱۹٨٨
ویرانه‌های یک روستا در کنار شاهراه سالنگ پس از نبرد ارتش دولتی و مجاهدین افغان
کمین جنگجویان مجاهدین در سر راه قوای شوروی. ۱۵ فوریه ۱۹٨٠
تانک منهدم شده ارتش شوروی در دره پنجاب. ٢۵ فوریه ۱۹٨۱
سربازان شوروی و سگ‌های آموزش‌دیده برای پیدا کردن مواد منفجره؛ حومه‌ی مقر نظامیان شوروی در کابل. ۱ می ۱۹٨٨
خودروهای منهدم شده ارتش شوروی در روستاهای شمال شرق پاکستان. فوریه ۱۹٨۴
سرباز مجاهد پشت تیربار ضدهوایی در شرق پکتیا. ٢٠ ژوئن ۱۹٨٦
هواپیمای حامل تجهیزات شوروی در حال فرود در فرودگاه کابل. ٨ فوریه ۱۹٨٨
پایگاه هوایی ارتش شوروی در کابل. ٢٣ زانویه ۱۹٨۹
ایست بازرسی ارتش شوروی در اطراف پایگاه نظامی این کشوردر کابل. ۱٠ فوریه ۱۹٨۹
آموزش نظامی سربازان افغان توسط نیروهای شوروی پیش از خروج از این کشور. ٨ فوریه ۱۹٨۹
پلیس افغانستان پس از یک بمب‌گذاری مجاهدین در کابل. ۱٧ آوریل ۱۹٨٨
بیرون آوردن قربانیان بمب‌گذاری مجاهدین در مسیر ارتش شوروی در کابل. می ۱۹٨٨
رژه صبحگاهی ارتش شوروی در مقر سربازان این کشور در کابل اندکی پیش از خروج از این کشور. می ۱۹٨٦
محمدنجیب‌الله رئیس‌جمهور افغانستان در بازدید از مقر سربازان ارتش سرخ در کابل. اکتبر ۱۹٨٦
عکس یادگاری سرباز ارتش سرخ و افسر افغان در مقر شوروی در کابل. فوریه ۱۹٨٦
سرباز ارتش سرخ در حال خروج از افغانستان. ۱٦ می ۱۹٨٨
خودروهای ارتش سر در مسیر بازگشت به شوروی. ٧ فوریه ۱۹٨۹
مادر یک سرباز ارتش شوری در بازگشت به ترمز وی را در آغوش می‌گیرد. ٢۱ می ۱۹٨٨
سرباز پیشین مجاهدین که اکنون به‌عضویت قوای دولتی درآمده در قلعه مخروبه‌ای در حومه‌ی هرات پشت تیرباز نشسته است. ٣٠ اوت ۱۹٨۹


[] يادداشت‌ها

يادداشت ۱: اين مقاله برای دانش‌نامه‌ی آريانا توسط مهدیزاده کابلی ارسال شده است.


[] پی‌نوشت‌ها

[۱]- The Soviet War in Afghanistan in pictures, 1979-1989، از سایت اینترنتی: Rare Historical Photos


[] جُستارهای وابسته




[] سرچشمه‌ها

تصاویر از: AP Photo؛ برگرفته از: سایت Rare Historical Photos (عکس‌های نادر تاریخی)