۱۳۹۵ آذر ۲۵, پنجشنبه

مقعد

از: دانشنامه‌ی آریانا

مقعد


فهرست مندرجات
دستگاه گوارشآمیزش جنسی مقعدی

مقعد (به انگلیسی: Anus، با تلفظ آمریکایی: Anus)، سوراخی در بدن (در نشیمن‌گاه) است که بخش پایانی دستگاه گوارش موجودات زنده از جمله انسان قرار دارد و عملکرد آن دفع مواد زائد غذایی و هم‌چنین مواد زائد (گه) از داخل بدن است. فقط جانورانی مقعد دارند که دارای لوله‌ی گوارش باشند و جانورانی مانند هیدر (که کیسه‌ی گوارشی دارد) و کرم کدو (که اصلاً لوله‌ی گوارش ندارد) معقد ندارند.


واژه‌شناسی
مقعد انسان

مقعد، در فرهنگ فارسی معین، به‌معنای «جای نشستن» (صندلى و نيز به‌معناى بالشى است بزرگ كه بر آن مى‌نشينند)، «دبر و سوراخ کون» و «مقاعد» است.

از نظر زیست‌شناسی، مقعد، بخش پایانی دستگاه گوارش است که کانال آنال (مجرای مقعدی) به آن خاتمه می‌یابد و مدفوع از آن خارج می‌شود.

از لحاظ فقه دینی، به مقعد، دُبر (مخرج غائط و مدفوع) گفته می‌شود و در بسیارى از ابواب نظیر طهارت، صلات، صوم، حج، نکاح، طلاق، و حدود به کار رفته است و تمامى احکام عورت از قبیل وجوب پوشاندن آن در نماز و از هر بیننده جز همسر، مالک (مذکر) و کنیز و کودک غیر ممیز، بر آن مترتّب است.


رشد دوران جنینی

...


ساختار
دستگاه گوارش و مقعد انسان

اساساً ساختار مقعد به‌گونه‌ای شکل یافته است که برای خروج مدفوع کارایی داشته باشد. مقعد دارای دو اسفنکتر داخلی و خارجی می‌باشد که اولی از نوع عضله‌ی صاف و غیرارادی است و دومی از نوع عضله‌ی مخطط و ارادی می‌باشد. ارادی‌بودن اسفنگتر خارجی باعث می‌شود تا بتوان مدفوع را به‌صورت ارادی خارج کرد. عدم خروج به موقع مدفوع از بدن باعث بیماری‌های مزمنی از قبیل بواسیر می‌شود.

کانال معقدى از پرزوکتودوم ایجاد مى‌شود که یک تورفتگى اکتودرم است. منشای رکتوم انتودرم است. رکتوم با مخاط گلاندولار و کانال مقعدى با آنودرم پوشیده شده که تداوم اپى‌تلیوم مطبق خارجى است. ناحیه‌ی مرزى بین رکتوم و کانال مقعدى حاوى سلول‌هاى انتقالى (Transitional) است. کانال مقعد و پوست خارجى مجاور آن عصب‌دهى حسى سوماتیک غنى‌اى دارند و به‌شدت به محرک‌هاى دردناک حساس هستند؛ مخاط رکتوم عصب‌گیرى خودمختار (اتونوم) دارد و نسبت به درد تقریباً غیرحساس است.

تخلیه‌ی وریدى در بالاى محل اتصال مقعد و رکتوم از طریق سیستم پورت است؛ تخلیه‌ی کانال مقعد از طریق سیستم مجوف (کاوال) است. بازگشت لنفاوى از رکتوم، در طول پایه‌ی عروقى هموروئیدى فوقانى به‌ سمت گره‌هاى مزانتریک تحتانى و آئورتى است، ولى عروق لنفاوى از کانال مقعد از طریق مجراى آلکاک به گره‌هاى ایلیاک داخلى و از طرف قدام، به گره‌هاى اینگوینال مى‌روند.

مجراى مقعد حدود ۳ سانتى‌متر طول دارد. در مرز فوقانى مجراى مقعد محل اتصال مقعد و رکتوم (Anorectal juncture) قرار دارد (محل اتصال پوست و مخاط، خط شانه‌ای، یا خط دندانه‌ای). در این سطح، چاله (کریپت‌)هاى مقعدى و منافذ غدد مقعدى قرار دارند.

حلقه اسفنکترى آنورکتال از ترکیب اسفنکتر داخلى عضله طولى بخش مرکزى عضلات لواتور (پوبورکتالیس) و اجزای اسفنکتر خارجى تشکیل شده است و در قسمت جلو این حلقه بیشتر در معرض تروما است. اسنفکتر داخلى از عضله‌ی صاف غیرارادى تشکیل شده است؛ باقى عضلات، ماهیچه‌هاى مخطط ارادى هستند.


عملکرد

دستگاه گوارش يك لوله‌ی توخالی است كه از دهان تا مقعد كشيده شده و وظيفه آن هضم و جذب مواد غذايی لازم بدن و دفع مواد اضافی است. روده‌ی بزرگ محلی است كه مواد دفعی جمع شده تا در نهايت به‌وسيله عمل دفع، از طریق مقعد به خارج از بدن فرستاده شود.

مدفوع ممكن است نرم يا سفت باشد. ميزان سفتی مدفوع بستگي به اين دارد كه چه مدت در روده‌بزرگ باقی بماند و آب آن جذب شود. با پُرشدن روده‌ی بزرگ از مدفوع، جدار آن كشيده شده و كشيده‌شدن جدار روده به عضلات روده اين پيام را می‌رساند كه با انقباض خود مدفوع را به‌سمت راست‌روده و مقعد حركت دهند. به‌طور معمول راست‌روده خالی از مدفوع است و تنها هنگامی كه روده‌ی بزرگ شروع به حركت دادن مدفوع می‌كند، راست‌روده پُر از مدفوع می‌شود. اين حركت روده‌ی بزرگ هنگام دفع مدفوع ايجاد می‌شود و بستگی به عادات فرد، چند بار در روز تا چند بار در هفته تفاوت می‌كند. گاهی اين حركت به‌دنبال خوردن غذا يا مايعات گرم ايجاد می‌شود و به آن «پاسخ معده‌ای، روده‌ای» گفته می‌شود. در زمان حركت روده‌ی بزرگ، پيام ديگری به مغز رفته و فرد احساس دفع مدفوع می‌نمايد و خود را به توالت رسانده و با شل كردن عضلات مقعد دفع مدفوع انجام می‌شود. برای تخليه‌ی مدفوع عضلات شكم و لگن نيز منقبض می‌شوند تا راست‌روده از مدفوع خالی شود.


آمیزش جنسی مقعدی

به‌خاطر تمرکز زیاد پایانه‌های عصبی در محدوده مقعد، این محدوده جزو مناطق شهوانی بدن محسوب می‌شود.


[] يادداشت‌ها




[] پيوست‌ها


...


[] پی‌نوشت‌ها

...


[] جُستارهای وابسته






[] سرچشمه‌ها







[] پيوند به بیرون

[۱ ٢ ٣ ۴ ۵ ٦ ٧ ٨ ٩ ۱٠ ۱۱ ۱٢ ۱٣ ۱۴ ۱۵ ۱٦ ۱٧ ۱٨ ۱۹ ٢٠]

رده‌ها:کالبدشناسیدستگاه گوارشدستگاه تناسلی