۱۳۹۸ آبان ۱۹, یکشنبه

محمدکریم خلیلی

از: دانشنامه‌ی آریانا

محمدکریم خلیلی

چهره‌های سیاسی افغانستانسازمان نصر افغانستان

محمدکریم خلیلی (به انگلیسی: Mohammad Karim Khalili) (زاده‌ی ۱۳۲۹ خ)، سیاستمدار و جنگ‌سالار افغانستانی، رهبر حزب وحدت اسلامی افغانستان و معاون دوم اسبق ریاست جمهوری اسلامی افغانستان در دولت حامد کرزی، و رئیس کنونی شورای عالی صلح این کشور است. مخالفانش در جنبش روشنایی، او را چنین توصیف کرده‌اند: «محمدکریم خلیلی، شخص زیرک، دارای تحصیلات خصوصی اندک، تشنه‌ی ثروت و شیفته‌ی قدرت است، ظاهر ملایم و باطن مملو از کینه و بداندیشی دارد.»


زندگی‌نامه
محمدکریم خلیلی

محمدکریم خلیلی پسر محمداسلم، در سال ۱۳۲۹ خورشیدی، در یک خانواده‌ی فقیر روستایی، در قریه‌ی برغستان قل‌خویش از توابع حصه اول شهرستان بهسود استان میدان وردک زاده شد. خانواده‌ی وی، هنگامی‌که ۳ سال داشت، به‌سبب فقر شدید اقتصادی، در سال ۱۳۳۲ خورشیدی، به کابل مهاجرت کرد و پس از مدتی دوباره به زادگاهش باز گشت. خلیلی با دو برادر خود، از طریق شغل چوپانی در قریه، به امرار معاش پرداختند. او مکتب ابتدایی را تا صنف سوم دنبال کرد، اما برای تأمین مخارج خانواده، ناگزیر شد مکتب را ترک کند. وی، از دوران کودکی تا ۱۸ سالگی، فقط دو زمستان را در مسجد و مدرسه محلی به فراگیری دروس دینی پرداخت، و در سال ۱۳۴۹، هنگامی که وضع اقتصادی خانواده‌ی او اندکی بهبود یافت، برای ادامه‌ی تحصیل به کابل رفت و کتاب معالم‌الاصول را نزد آیت‌الله صادقی پروانی، دروس منطق، فلسفه و روش رئالیسم و شرح منظومه‌ی سبزواری را نزد میر علی‌احمد عالم، و کتاب‌های لمعه و مطول را نزد آیت‌الله نوراحمد تقدسی فرا گرفت.

خلیلی همزمان در کنار درس‌های طلبه‌گی در کابل، وارد جریان حرکت طلبه‌های جوان و انقلابی شد و شایستگی او در امر برقرای نظم و انسجام مبارزات تشکیلاتی سبب شد، که سمت عضو رابط این جریان با سایر نهضت‌های رهایی‌بحش اسلامی، از جمله انقلابیون مسلمان ایران را به‌دست آورد. او خود می‌گوید:

    در دوران سیاه خفقان و استبداد که نهضت‌های اسلامی افغانستان به‌رهبری روحانیت مبارز تازه‌ شکل گرفته بود، جوانان مبارز فعالیت‌های خود را به‌دور از چشم مأموران دولت حاکم در مدارس آغاز کردند. در سطح داخل و خارج از کشور تلاش‌هایی راه افتاده بود. در آن‌زمان بیش‌تر برنامه‌ها بر این بود که دوستان همسو و همفکر از میان علما و طلاب چه در داخل و چه در خارج از کشور باهم آشنایی و ارتباط پیدا کنند. دانشجویان و طلابی که در حوزه‌های علمیه قم، مشهد و نجف اشرف تحصیل کرده بودند، تلاش‌های سیاسی و مبارزاتی خود را ابتدا از کابل و مناطق مرکزی افغانستان آغاز کردند.

    به‌رغم این‌که در داخل کشور با مشکلات زیاد مواجه بودیم، در عین حالی‌که جو حاکم در مدارس مخالف جریان نوپای اسلامی و حرکت سیاسی و مبارزاتی ما بود، جریان‌های چپ و راست هم در اوج قدرت قرار داشتند. لذا نهضت فکری و سیاسی اسلامی، به‌خصوص در حوزه‌ی شیعیان بسیار محدود و با انواع مشکلات مواجه بود. افرادی در حوزه‌ها و دانشگاه‌ها تلاش‌های مبارزاتی سیاسی داشتند. تعدادی از روحانیت جوان و طلاب که روحیه‌ی مبارزاتی داشتند، قضایا را پی‌گیری می‌کردند. ما هم فعالیت‌های خود را در سطح مدارس و حوزه‌ها و تکیه‌خانه‌ها در دوره‌ی محمدظاهرشاه شروع کردیم. در این دوره دعاگویی اغلب طلاب جوان برای رژیم ظاهرشاه و سپس داوود خان، رئیس‌جمهوری رونق داشت. ولی در خارج از کشور به‌ویژه در سطح کشورهای اسلامی به‌خصوص در کشور همسایه ما ایران و حوزه‌های علمیه‌ی قم و نجف اشرف نهضت اسلامی گسترش یافته بود.

    وجود تعدادی از طلاب جوان و روحانیت و علمای مبارز افغانستانی در حوزه‌های علمی باعث شد تا همسویی و همفکری بیش‌تری باهم داشته باشیم. برخی از طلاب در مشهد و برخی در قم و برخی در نجف اشرف و تعدادی پراکنده و کسی هم در سوریه حضور داشتند. ولی در حوزه‌ی قم بیش‌تر با یکدیگر همسویی و همفکری داشتند، که عبدالعلی مزاری هم در میان آنان حضور داشت. مزاری در کنار تحصیلات خود با روحانیت مبارز این حوزه ارتباط و آشنایی خوبی داشت. به‌خصوص در بین طلاب افغانستانی کارهای جدی شروع کرده بود. می‌توانم بگویم که استاد مزاری در آن‌زمان به‌عنوان یک محور مطمئن در چارچوب تلاش‌های سیاسی و مبارزاتی بود.

    از آن‌جا که من نقش ارتباطی را با مبارزان خارج از کشور ایفا می‌کردم، با استاد مزاری در حوزه‌ی علمیه‌ی قم آشنایی پیدا کردم. ولی به‌خاطر جو خفقانی که در حاکمیت آن‌روز ایران وجود داشت، نمی‌توانستیم در حوزه‌های علمی باهم مصاحبت بیش‌تری داشته باشیم. آشنایی ما در چارچوب رفت‌وآمدها و دیدوبازدیدها صورت گرفت که دوستان دیگری مانند آقای واحدی هم بودند که در کنار استاد مزاری بود.

    اولین آشنایی ما به‌صورت مختصر بود. ولی پس از کودتای هفتم اردیبهشت سال ۱۳۵۷ در افغانستان آشنایی ما بیش‌تر شد. او در پی این کودتا به چنداول کابل آمد و در منزل آقای پروانی اقامت داشت. در روزهای دستگیری علما از سوی رژیم کودتایی ما در کابل بودیم. روزی تعدادی از علما را گرفتند و بردند و به‌سراغ آقای پروانی در مسجد آمدند، استاد مزاری هم آن‌جا بود. پس از آن‌که مأموران رژیم آیت‌الله عالم را بردند، من با استاد حکیمی غزنوی به مسجد آمدیم و آقای پروانی را مطلع کردیم. در آن‌هنگام مأموران پلیس محل آمدند به مسجد و سراغ آقای پروانی را گرفتند و این‌گونه بود که ما او را از مسجد بیرون کرده و در جای دیگر منتقل کردیم. در چنین شرایط خفقان‌آور بود که من با استاد مزاری آشنایی بیش‌تر پیدا کردم و با یکدیگر بیش‌تر صحبت کردیم و طرح‌های کاری ریختیم.

پس از کودتای هفتم ثور ۱۳۵۷ و روی‌کار آمدن رژیم نورمحمد تره‌کی در کابل، خلیلی و یارانش برای نخستین‌بار مبارزات مسلحانه را در منطقه‌ای پرونجل استان پروان هسته‌گذاری کردند. در سال ۱۳۵۸، با منظم‌شدن جریان مبارزه و جهاد در داخل کشور، به‌ویژه مناطق پروان و دهن‌حصار قول‌خویش، او با برادرش شفق بهسودی، به ایران پناهنده شد.

در ایران، خلیلی از طرف سازمان نصر منحله، به‌عنوان مسئول و سرپرست دفتر نمایندگی آن در تهران برگزیده شد. گفته می‌شود، «در چهارده سال جهاد که مردم مسلمان افغانستان از مسیر آتش و خون برای نجات کشورشان جان‌بازی و فداکارانه جهاد می‌کردند، خلیلی در تهران - با پشتیبانی سپاه پاسداران ایران - بازی‌های سیاسی را به‌قصد کسب مهارت و قدرت تمرین می‌نمود.»

هنگامی‌که حرکت‌های وحدت‌طلبانه در میان گروه‌های شیعی کشور به‌راه افتاد، خلیلی، از جمله پیشگامان فعال آن به‌حساب می‌رفت. در سال ۱۳۶۶، که شورای ائتلاف پایه‌گذاری شد، او در جمع هیأت رهبری و برای یک دوره در مقام سخنگوی آن قرار داشت. دوران سخنگویی خلیلی در شورای ائتلاف، همزمان با تشکیل شورای راولپندی بود که در آن روی تشکیل یک حکومت انتقالی بحث می‌شد.

دولت موقت اتحاد هفتگانه مجاهدین، در ۱۲ اسفند ۱۳۶۶، در پاکستان تشکیل شد.


نگارخانه

...



[] يادداشت‌ها




[] پيوست‌ها


...


[] پی‌نوشت‌ها

...
صفحه‌ی فیس‌بوک هواداران جنبش روشنایی، با عنوان: مسیر توتاب باید از بامیان بگذرد
فشرده‌ای از زندگی‌نامه‌ی استاد خلیلی، دبیرکل حزب وحدت اسلامی افغانستان، امروز ما، ارگان نشراتی حزب وحدت اسلامی افغانستان، شماره‌ی چهارم، شنبه ۵ ثور ۱۳۷۴ خ، ص ۳.
همان
همان؛ و نیز: کریم خلیلی، از ویکی‌پدیا، دانشنامه‌ی آزاد.
همان
گفت‌وگوی شاهد یاران با محمدکریم خلیلی، مزاری احیاگر همه‌اقوام ستمدیده‌ی افغانستان ...، شاهد یاران، شماره ۵۹، مهر ۱۳۸۹ خ، ص ۳۲.
فشرده‌ای از زندگی‌نامه‌ی استاد خلیلی، دبیرکل حزب وحدت اسلامی افغانستان، ص ۳.
همان
صفحه‌ی فیس‌بوک هواداران جنبش روشنایی، پیشین.


[] جُستارهای وابسته






[] سرچشمه‌ها







[] پيوند به بیرون

[۱ ٢ ٣ ۴ ۵ ٦ ٧ ٨ ٩ ۱٠ ۱۱ ۱٢ ۱٣ ۱۴ ۱۵ ۱٦ ۱٧ ۱٨ ۱۹ ٢٠]

رده‌ها │ ...