ه‍.ش. ۱۳۸۹ آبان ۲۵, سه‌شنبه

هومو ارکتوس (Homo erectus)

از: دانشنامه‌ی آریانا

فهرست مندرجات

[فرگشت انسان][سرده‌ی انسان]


انسان راست‌قامت با نام علمی هومو ارکتوس[۱] (به انگلیسی: Homo erectus)، یکی از گونه‌های سردهٔ انسان (گونه‌ای منقرض شده‌ی انسان‌تباران) بود که در افریقا تکامل یافت و سپس به بیرون افریقا مهاجرت کرد[٢]. فسیل‌هایی از هومو ارکتوس در آفریقا: در دریاچه تورکانا، در اروپا: در اسپانیا و در آسیای جنوب شرقی: در اندونزی، ویتنام و چین یافت شده است[٣]. قدمت سنگواره‌های به‌دست آمده، بازهٔ ۱٫٨ میلیون‌ سال تا ٣۰۰ هزار سال (از پایان دورۀ پلیوسن تا عصر پلیستوسن پسین) را شامل می‌شود[۴].


[] منشأ پیدایش

در ابتدای قرن بیستم، بحث داغی میان دانشمندان درگرفت؛ برخی بر این باور بودند که انسان اولیه از آسیا آمده‌ است، ولی برخی دیگر که در میان آن‌ها تئوری‌های به‌جا مانده از داروین نیز موجود بود، معتقد بودند که انسان اولیه از آفریقا نشات گرفته‌ است. فسیل‌های زیادی که بین سال‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۷۰ میلادی، در شرق آفریقا به‌دست آمدند، این نظریه را به اثبات رساندند که انسان‌نماها اولین‌بار در آفریقا به‌وجود آمده‌اند[۵].

بنابراین، برخی از دانشمندان بر این باورند که «انسان راست‌اندام» از نخستین اعضای فروخانواده «هومینینی» (Hominini) بوده که آفریقا را ترک کرده است[٦]. این انسان راست‌قامت پیش از تاریخ، در اوایل دوره پلایستوسین از آفریقا مهاجرت کرد و در انتهای سفرش به‌جنوب شرقی آسیا رسید[٧].

عده‌ای دیگر از دیرین‌مردم‌شناسان گونهٔ تکامل‌یافته در افریقا را «انسان کارورز»[٨] (Homo ergaster) می‌دانند و بر این باورند که پدیدآمدنِ انسان راست‌قامت در آسیا بوده‌ است. یعنی «انسان کارورز» بوده‌ که از افریقا به بیرون مهاجرت کرده‌ و در آسیا به انسان راست‌قامت تکامل یافته‌ است. به باور آنان، انسان راست‌قامت بعدها به افریقا مهاجرت کرده است[۹].

به‌هر حال، هومو ارکتوس گونه‌ای انسان‌تباران (hominin) است، که از آفریقا منشأ گرفته و تا انگلستان، گرجستان، هند، سریلانکا، چین و جاوا پراکنده شده است.


[] تاریخچهٔ کشف

کالبدشناس هلندی، «اویگن دوبوا» که جذب نظریهٔ تکامل داروین شده بود، در سال ۱۸۸۶ به آسیا سفر کرد تا گونه‌ای از اجداد انسان را در آنجا پیدا کند. در ۱۸۹۱ تیم تحقیقاتی او، فسیلی از انسان را در جزیرهٔ جاوه پیدا کرد که نام علمی «انسان جاوه‌» (Java Man) را به این انسان‌ میمون‌نما دادند. در سال‌های بعد نمونه‌هایی دیگر توسط دانشمندان مختلف در چین کشف شد. اما بیشتر این نمونه‌ها در جریان جنگ جهانی دوم از بین رفتند[۱٠].




[] ويژگی‌های بدنی

حدود ۱٫٨ میلیون سال قبل یك گروه از «انسان ماهر» یا «هومو سابیلیس‌ها»[۱۱] (Homo habilis) تكامل یافتند و به‌نوعی باهوش‌تر و قوی‌تر و بلندتر تبدیل شدند. نام این گروه «هومو اركتوس» یا «انسان راست‌قامت» بود كه با انسان امروز تفاوت چندانی نداشت و از بالای گردن به نخستی‌ها بسیار شبیه بود[۱٢].

ظرفیت کاســه ســر هومـو ارکتـوس نسـبت به‌گـونه «هومـو هابیلـیس» بزرگتر بوده است[۱٣]. اگرچه، کشفیات جدید به‌طور مشخصی نشان می‌دهند که انسان راست‌قامت کاسه سر کوچک داشته است[۱۴]. استخوان پیشانی‌اش کمی شیب‌دار بوده و دندان‌های کوچکی هم داشته است؛ چنان که «كاسه سر، پیشانی را كج كرده و ابروان پر پشت و بر آمده‌ای همچون گوریل و شمپانزه داشت. استخوان آرواره او نشان می‌دهد كه از چانه خبری نبوده است.»[۱۵] ...[۱٦]

هومو ارکتوس‌ها بلند قد بوده و به‌طور میانگین، قامتی در حدود ۵،٨٧ فوت (۱،٧۹ متر) داشته‌ و نسبت به انسان‌های مدرن بسیار قوی‌تر بوده‌اند[۱٧]. تفاوت بین دو جنس زن و مرد در هومو ارکتوس، کمی بارزتر از انسان مدرن بوده است. به‌عبارتی جثه مردها بین ٢٠ تا ٣٠ درصد از زن‌ها بزرگتر بوده است[۱٨].


[] وضع زندگی

هومو ارکتوس‌ها ابزار گوناگون و پیچیده‌ای را نسبت به پیشینیان خود به‌کار می‌بردند. فرضیه‌ای هست بر این مبنا که آن‌ها هم از ابزار عصر اُلدووان[۱۹] (Oldowan = ابزار دوره سفلی و وسطای پلایستوسین در غرب آفریقا که سنگی بوده‌اند) و هم از ابزار عصر آشولین[٢٠] (Acheulean = ابزار سنگی آفریقا، غرب آسیا و اروپا) استفاده می‌کرده‌اند. ابزار به‌دست آمده از هر دوی این دوره‌ها، تماماً سنگی بوده‌اند. ابزار عصر اُلدووان مربوط به ٢،٦ میلیون سال پیش هستند و ابزار عصر آشولین به ۱،٢ میلیون تا ۵٠٠ هزار سال پیش تعلق دارند.

گروهی از کارشناسان بر خلاف نظر جمعی دانشمندان، بر این باورند که هومو ارکتوس اولین هومینیدی است که برای گذر از اقیانوس‌ها، از کلک استفاده کرده است. عده‌ای هم معتقدند که این «انسان راست‌قامت» بوده که برای اولین بار توانسته آتش را کنترل کند. احتمالاً زبانی بدوی داشته‌اند، چرا که بررسی‌ها نشان می‌دهد که قادر نبوده‌اند صداهایی ترکیبی مشابه سخن گفتن امروزی ایجاد کنند. در واقع زبان بدوی‌شان هم بسیار ابتدایی بوده اما ارتباطی که با یکدیگر برقرار می‌کرده‌اند از ارتباط بین شامپانزه‌ها با هم، بسیار پیشرفته‌تر بوده است.


[] يادداشت‌ها


يادداشت ۱: اين مقاله برای دانش‌نامه‌ی آريانا توسط مهدیزاده کابلی برشتۀ تحرير درآمده است.



[] پيوست‌ها

پيوست ۱: کامران توسلی، هومو اركتوس؛ گونه‌ای تكامل یافته‌ی انسان‌های نخست‌
پيوست ٢:
پيوست ۳:
پيوست ۴:
پيوست ۵:
پيوست ۶:



[] پی‌نوشت‌ها

[۱]- انسان راست‌قامت یا هومو ارکتوس (homo erectus)، از حدود ۱،۸ میلیون سال پیش ظهور پیدا می‌کند. اولین انسانی است که کاملا ایستاده راه می‌رود و می‌تواند بدود و برای اولین‌بار حیوانات را شکار کرده و از آتش استفاده می‌کند. در آفریقا و آسیا آثار این انسان به‌دست آمده است. علاوه بر ابزار الدووان در این دوره ابزار آشولین نیز پدید آمده است.
[٢]-
[٣]-
[۴]-
[۵]-
[٦]-
[٧]-
[٨]-
[۹]-
[۱٠]-
[۱۱]- هومو هابیلیس (homo habilis)، نخستین انسانی که از ابزار استفاده کرده است. از ۲،۵ میلیون سال قبل در افریقا ظاهر می‌شود که همزمان با فرهنگ الدووان است.
[۱٢]-
[۱٣]-
[۱۴]-
[۱۵]-
[۱٦]-
[۱٧]-
[۱٨]-
[۱۹]-
[٢٠]- آشولین (Acheulean)، فن‌آوری ابزارسازی دوران کهن سنگی تحتانی است که ابزارهای ساخته شده تا ۱۳٠ هزار سال قبل را شامل می‌شود. ویژگی این ابزارها و فن‌آوری ساخت آن‌ها را به هومو ارکتوس‌ها نسبت می‌دهند. ویژگی این ابزارها این است که برای نخستین‌بار هر دو طرف سنگ ابزارها تیز شده‌اند. سنگ مشته‌ها یا تبرهای دستی، سر نیزه‌ها جزو این فرهنگ ابزارسازی به‌شمار می‌آیند.



[] جُستارهای وابسته







[] سرچشمه‌ها








[] پيوند به بیرون

[1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20]