۱۳۸۸ اردیبهشت ۲۷, یکشنبه

جونز، ويليام

از: مهدیزاده کابلی


فهرست مندرجات


سر ویلیام جونز (Sir William Jones) (زادۀ سپتامبر ۱۷۴۶ - درگذشتۀ آوریل ۱۷۹۴) از جملهٔ پیش‌کسوتان حوزهٔ زبان‌شناسی تطبیقی و تاریخی به حساب می‌آید.[۱] او يکی از خاورشناس بزرگ انگليسی بود که خطابه وی‌ در ‌مورد ‌وجود رابطه ميان زبانهای هند و اروپايی و در نتيجه خويشاوندی فارسی‌ و ‌آلمانی معروف ‌است.[٢] او همچنین بنیانگذار انجمن آسیایی (Asiatic Society) بود.[٣]


[] زندگی‌نامه

ويليام جونز، در بيسـت و هشـتم سـپتامبر ۱۷۴۶ در لندن، در خانـواده‌ای‌ اهل‌ ولـز، زاده شــد.[مریم‌ بهاری،‌ دانشنامه جهان اسلام] پـدرش‌ ویلیام‌ جـونـز (۱٦٧۵-۱۷۴٩) ریاضی‌دان‌، نایب‌ رئیس‌ انجمن‌ سلطنتی‌، از دوستان‌ نیوتن‌ و مفسر آثار او، و مادرش‌ اشراف‌زاده‌ای‌ بود كه‌ در یكی‌ از مدارس‌ لندن‌ ریاضی‌ تدریس‌ می‌كرد

تحصيلات عالی خود را در دانشسرای دانشگاه آكسفورد به پايان برد و بر اثر علاقه به فراگيری زبان‌های شرقی، زبان فارسی و عربی پرداخت. در بيست و پنج سالگی در خواندن و نوشتن و تكلم به فارسی مهارت يافت و در همين سن زبان‌های يونانی و لاتينی را هم فرا گرفت.[نسترن صادقی، زبانشناس يا منظومه‌سرا؟]

تاكيد جونز بر خويشاوندی زبان‌های سنسكريت، لاتين، يونانی و زبان‌های ژرمنی، روش تازه‌ای را در مطالعات زبان شناسی پديد آورد، كه اگرچه بنيانگذارش دانشمندی انگليسی بود، اما در آلمان شكوفا شد. كشف خويشاوندی ميان زبان‌های ايرانی و زبان‌های ژرمنی سبب شد تا تصور نادرست سامی بودن زبان فارسی، آن هم به دليل شباهت در رسم الخط به يك سو نهاده شود و فارسی و آلمانی دو زبان خويشاوند محسوب شوند.

جونز در سال ۱۷۷٠ به تحصيل علم حقوق و نيز به مطالعه قوانين حقوقی يونان و روم پرداخت و قانون‌دانی ماهر و حقوق‌دانی برجسته گرديد و پس از آن، زبان‌های چينی، سانسكريت، آلمانی، اسپانيايی، پرتقالی و ايتاليايی را هم فراگرفت. در سی سالگی از طرف دولت برای قضاوت در محكمه بنگاله در هند منصوب شد.

وی همچنين با همراهی چند نفر از خاورشناسان انگليسی انجمن آسيايی بنگاله را كه يكی از بزرگترين انجمن‌های علمی و ادبی جهان است بنيان نهاد. كتابخانه آن دارای هزاران كتاب چاپی و خطی فارسی، عربی، هندی، سانسكريت و انگليسی است.

جونز شاعری خوش ذوق بود و در منظومه سرايی به زبان فرانسوی، انگليسی و لاتينی استعدادی فراوان داشت. از فعاليت‌های جونز در اين راستا، بايد به ترجمه سيزده غزل حافظ به فرانسوی و انگليسی برای نخستين بار اشاره كرد. ترجمه ابياتی از مثنوی مولوی به شعر انگليسی، ترجمه ابياتی از خمسه نظامی به شعر انگليسی و ترجمه اشعاری از فردوسی به لاتينی از ديگر تاليفات اوست.

ویلیام جونز باور داشت که "شاعران فارسی همتای شاعران یونان به شمار می‏آیند"، در سال ۱٨۱٢ دانشگاه‏های کمبیریج و ماساچوست، در مجموعه‏هایی با عنوان "شرحی کوتاه در تاریخ ادب کهن" به ناچار ادعای ویلیام جونز را پذیرفتند. از آن پس تنی چند، آگاهی یا فرصت کافی به دست آوردند تا درستی عقیده سر ویلیام جونز را بیازمایند.[تمیم‏داری، احمد، ادبیات فارسی، گستره نفوذ در جهان، مجلۀ کيهان فرهنگی (مرداد ۱٣٨۴ - شماره ٢٢٦)، ص ۵٩]

ترجمه "تاريخ نادرشاه افشار" در سال ۱۷٦٦ با نگارش ميرزا مهدی خان استرآبادی، منشی مخصوص نادرشاه، توسط جونز به فرانسوی شهرت جهانی يافت.

ظاهرا ويليام جونز از روزی كه به هند سفر كرد ديگر از نعمت تندرستي كامل برخوردار نشد و سرانجام در سال ۱۷٩۴ در روز ٢۷ آوريل در كلكته در حالی كه هنوز به ۴۷ سالگی نرسيده بود، بر اثر ابتلا به بيماری كبد درگذشت.

سر ويليام جونز همسری داشت به نام "آناماريا" دختر لرد اسپنسر انگليسی. وی پس از مرگ شوهرش به منظور قدرشناسی از او مجسمه زيبايی از سنگ مرمر ساخت و در مدرسه "سر ويليام جونز" در دانشگاه آكسفورد بر پا كرد. همچنين، تمام نوشته‌های او را با چاپ ممتاز و كاغذ مرغوب در ۱۷٩٩ در شش جلد به چاپ رساند و انتشار داد.

بهترين معرف كارها و خدمات برجسته سر ويليام جونز در كتاب زندگی وی نوشته تين ماوث به انگليسی در لندن به چاپ رسيد.[زبانشناس يا منظومه‌سرا؟]


[] کشفِ مفهومِ خانواده‌یِ زبانی

سِر ویلیام جونز، در سال ۱۷۸۶ در انجمن سلطنتی مطالعات آسیایی در کلکته خطابه‌ای مشهور ایراد نمود که نقطه‌یِ عطف در زبان‌شناسیِ تاریخی به‌شمار می‌رود. بخشی از این خطابه را علی‌محمد حق‌شناس در کتاب "تاریخ مختصر زبانشناسی" چنین ترجمه کرده‌است:

    "زبان سانسکریت پیشینه باستانی‌اش هر چه باشد ساختاری شگفت‌انگیز دارد، کمال یافته‌تر از یونانی است، سترگ‌تر از لاتین است و ظریف‌تر از هر دوی آنهاست؛ با این همه هر دو، چه به لحاظ ریشه‌های فعل و چه به لحاظ صیغه‌های دستوری، شباهتی و قرابتی بسیار نزدیک‌تر و قوی‌تر از آن دارد که زاده بخت و اتفاق بتواند بوده باشد؛ شباهتی چندان نزدیک و چنان قوی که هیچ لغت‌شناس تاریخی نمی‌تواند به سنجش و آزمون سانسکریت و یونانی و لاتین بپردازد و آنگاه بدین نکته باور نیاورد که این هر سه می‌باید از سرچشمه‌ای یگانه نشات گرفته باشند؛ سرچشمه‌های یگانه که شاید دیگر اکنون در وجود نباشد. دلیلی دیگر هم هست. هرچند نه بدان محکمی که بر اساس آن می‌توان چنین فرض کرد که زبان‌های گوتیک و سِلتی و فارسی نیز خاستگاهی یگانه با سانسکریت دارند."

تاکید جونز بر خویشاوندی زبان‌های سانسکریت، لاتین، یونانی و زبان‌های ژرمنی، سِلتی و ایرانی، روش تازه‌ای را در مطالعات زبان‌شناسی پدید آورد. عبارتِ "سرچشمه‌های یگانه که شاید دیگر اکنون در وجود نباشد" جرقّه‌ای بنیادین بود که مشعلی تابناک در غارِ تا-آن-زمان-تاریکِ زبانشناسیِ تاریخی برافروخت. معیارهایی علمی توسعه یافت که بر پایه‌یِ آن‌ها، زبان‌ها در خانواده‌هایی زبانی گنجانده می‌شدند و در این خانواده‌ها، بسته به میزان همانندی‌ها، نسبت‌هایی دور یا نزدیک با هم می‌یافتند. بر این اساس خانواده‌هایِ زبانیِ بسیاری در جهان‌شناسایی گردیدند. امّا "سرچشمه‌یِ یگانه"یِ زبان‌هایی که جونز بدان‌ها پرداخته زبانی است که هندواروپایی نام گرفت. این بدان معناست که خانواده‌یِ زبان‌هایِ هندواروپایی تنها یکی از خانواده‌هایِ زبانی جهان است. هیچ اثر نوشتاری از این زبان در دست نیست؛ امّا بر پایه‌یِ اصول دانش زبان‌شناسی تاریخی آن را با مطابقت دادنِ زبان‌هایِ نو و کهنِ این خانواده بازسازی نمودند.[*]


[] آثار

  • در سال ۱۷۷۱، "سر ويليام جونز"، که خود عاشق زبان فارسی بود، برای نشر اين زبان تلاش بسيار كرد. كتابی با نام "دستور زبان فارسی" تأليف كرد كه بسيار مورد توجه و بهره‌برداری قرار گرفت؛ به‌طوری كه شيفتگان زبان فارسی از اين كتاب به‌عنوان مـأخذ معتبری استفاده می‌كردند. در اين كتاب، شعرهايی از شاعران فارسی‌گو از جمله "سعدی" نيز ترجمه شده بود.[رايزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ايران - ايروان]




[] :



[] :



[] :



[] :



[] :



[] :



[] :



[] :




[۴]
[۵]
[٦]
[٧]
[٨]
[۹]
[۱٠]

[۱۱]
[۱٢]
[۱٣]
[۱۴]
[۱۵]
[۱٦]
[۱٧]
[۱٨]
[۱۹]
[٢٠]

[٢۱]
[٢٢]
[٢٣]
[٢۴]
[٢۵]
[٢٦]
[٢٧]
[٢٨]
[٢۹]
[٣٠]
[٣۱]
[٣٢]
[٣٣]
[٣۴]
[٣۵]
[٣٦]
[٣٧]
[٣٨]
[٣۹]
[۴٠]
[۴۱]
[۴٢]
[۴٣]
[۴۴]

[] يادداشت‌ها


يادداشت ۱: اين مقاله برای دانش‌نامه‌ی آريانا توسط مهدیزاده کابلی برشتۀ تحرير درآمده است.



[] پيوست‌ها

پيوست ۱: مریم بهاری، ویلیام جونز (دانشنامۀ جهان اسلام)
پيوست ٢:
پيوست ۳:
پيوست ۴:
پيوست ۵:
پيوست ۶:



[] پی‌نوشت‌ها

[۱]- سِر ویلیام جونز، از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
[۲]- اين خطابه مشهور سر ويليام جونز سال ۱۷٨۶ در انجمن سلطنتی مطالعات آسيايی در كلكته ايراد شده است كه دكتر محمد‌علی حق‌شناس (دانشور ايرانی) در كتاب "تاريخ مختصر زبانشناسی" آن را ترجمه كرده است.
[۳]- ویلیام جونز (واژه‌شناس) = William Jones (philologist)، از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد (به زبان انگلیسی)
[۴]-
[۵]-
[۶]-
[٧]-
[۸]-
[۹]-
[۱٠]-
[۱۱]-
[۱۲]-
[۱۳]-
[۱۴]-
[۱۵]-
[۱۶]-
[۱٧]-
[۱۸]-
[۱۹]-
[٢٠]-
[٢۱]-
[٢۲]-
[٢۳]-
[٢۴]-
[٢۵]-
[٢۶]-
[٢٧]-
[٢۸]-
[٢۹]-
[۳٠]-
[۳۱]-
[۳۲]-
[۳۳]-
[۳۴]-
[۳۵]-
[۳۶]-
[۳٧]-
[۳۸]-
[۳۹]-
[۴٠]-
[۴۱]-
[۴۲]-
[۴۳]-
[۴۴]-
[۴۵]-
[۴۶]-
[۴٧]-
[۴۸]-
[۴۹]-



[] جُستارهای وابسته







[] سرچشمه‌ها








[] پيوند به بیرون

[1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20]




[برگشت به بالا] [گفت و گو و نظر کاربران در بارهٔ مقاله]